Minna no Nihongo — Ngữ Pháp Tổng Hợp

Nhóm 1

動詞 — Động từ cơ bản

N5 · B1–14Nền tảng

Ý nghĩa	Lịch sự (丁寧語)	Thân mật (普通体)
Hiện tại KĐ	〜ます	動詞辞書形
Hiện tại PĐ	〜ません	〜ない
Quá khứ KĐ	〜ました	〜た
Quá khứ PĐ	〜ませんでした	〜なかった
Thể て	〜てください	〜て

💡 Mối liên hệ: Thể た và thể て là gốc để tạo hầu hết mẫu câu phức tạp trong tất cả các nhóm phía dưới. Nắm vững hai thể này là nền tảng của mọi thứ.

Ví dụ mở rộng Nhóm 1

毎日、日本語を勉強します。

Mỗi ngày tôi học tiếng Nhật.

昨日、映画を見ました。

Hôm qua tôi đã xem phim.

ここで写真を撮ってください。

Hãy chụp ảnh ở đây.

Nhóm 2

Nhờ vả & Cho / Nhận

N5 · B14–16N4 · B24–26Quan trọng nhất

▸ Nhờ vả — xin hãy làm gì

〜ていただけませんかRất lịch sự

〜てもらえませんかLịch sự

〜てくださいBình thường

〜てくれない？Thân mật

▸ Cho / Nhận

Hướng	Kính ngữ	Lịch sự	Thân mật
Người khác → Mình	〜ていただく	〜てもらう	〜てもらう
Mình → Người khác	〜てさしあげる	〜てあげる	〜てあげる
Người khác → Mình (ân huệ)	〜てくださる	〜てくれる	〜てくれる

💡 Mối liên hệ: いただく là kính ngữ của もらう — cùng nghĩa "nhận", khác đối tượng. くださる là kính ngữ của くれる — người bề trên làm ân huệ cho mình.

Ví dụ mở rộng Nhóm 2

先生に文法を教えていただきました。

Tôi đã được thầy cô dạy ngữ pháp.

友だちに手伝ってもらいました。

Tôi đã nhờ bạn giúp.

母がケーキを作ってくれました。

Mẹ đã làm bánh cho tôi.

Nhóm 3

Khả năng

N5 · B18N4 · B283 cách nói

〜ことができますLịch sự / Trang trọng

動詞可能形（〜られる）Lịch sự thường

〜できる？Thân mật

💡 Ví dụ cùng nghĩa:
日本語を話すことができます＝日本語が話せます＝日本語話せる？（thân mật）

Ví dụ mở rộng Nhóm 3

私は漢字を読むことができます。

Tôi có thể đọc Kanji.

彼はピアノが弾けます。

Anh ấy chơi được piano.

明日、来られる？

Ngày mai bạn tới được không?

Nhóm 4

Kinh nghiệm & Trạng thái

N5 · B14–16N4 · B21–33Thể て / た

▸ Scale tiến trình / trạng thái so với hiện tại

Mức độ	Mẫu câu	Ý nghĩa	Ví dụ
Vừa xong ngay lập tức	〜たばかりです	Vừa mới xong (cảm giác rất gần)	食べたばかりです
Vừa xong (thời điểm thực tế)	〜たところです	Vừa mới làm xong ngay lúc này	食べたところです
Đã xong, còn kết quả	〜てあります	Ai đó đã làm, kết quả còn đó	用意してあります
Lỡ làm / hoàn thành triệt để	〜てしまいました	Tiếc nuối hoặc xong hẳn	忘れてしまいました
Đang làm / trạng thái	〜ています	Đang tiếp diễn hoặc trạng thái hiện tại	勉強しています

Mẫu câu	Nghĩa	Gốc thể	Ghi chú
〜たことがあります	Đã từng làm	た形	Kinh nghiệm trong quá khứ
〜ています	Đang làm / trạng thái	て形	Hành động tiếp diễn hoặc kết quả còn đó
〜てあります	Đã làm xong, còn đó	て形	Ai đó đã chuẩn bị trước
〜てしまいました	Lỡ làm rồi / xong rồi	て形	Tiếc nuối hoặc hoàn thành triệt để
〜たばかりです	Vừa mới làm xong	た形	Rất gần đây
〜たところです	Vừa mới làm xong	た形	Nhấn vào thời điểm vừa kết thúc
〜ておきます	Làm trước để chuẩn bị	て形	Hành động có chủ đích trước
〜てみます	Thử làm xem	て形	Thử nghiệm lần đầu

💡 Mối liên hệ: Tất cả đều dùng thể て hoặc thể た — chỉ khác trợ động từ phía sau để thay đổi sắc thái thời gian và ý nghĩa.

Ví dụ mở rộng Nhóm 4

日本へ行ったことがあります。

Tôi đã từng đi Nhật.

今、レポートを書いています。

Bây giờ tôi đang viết báo cáo.

会議の資料はもう用意してあります。

Tài liệu họp đã được chuẩn bị sẵn rồi.

Nhóm 5

Ý kiến & Suy đoán

N4 · B26–32Độ chắc chắn

▸ Từ chắc chắn → không chắc

〜はずです

đáng lẽ phải…

〜と思います

tôi nghĩ…

〜ようです

có vẻ… (quan sát)

〜かもしれません

có thể…

〜らしいです

nghe nói… (tin đồn)

Mẫu câu	Nguồn thông tin	Mức chắc
〜はずです	Có cơ sở logic	⭐⭐⭐⭐⭐
〜と思います	Ý kiến cá nhân	⭐⭐⭐⭐
〜でしょう / だろう	Suy đoán chung	⭐⭐⭐
〜ようです / 〜みたいです	Quan sát trực tiếp	⭐⭐⭐
〜そうです（様態）	Nhìn thấy, có vẻ sắp	⭐⭐⭐
〜かもしれません	Không chắc lắm	⭐⭐
〜らしいです	Nghe người khác nói	⭐
〜そうです（伝聞）	Nghe tin / đọc báo	⭐

💡 Phân biệt そうです:
雨が降りそうです → Trời có vẻ sắp mưa (quan sát — 様態)
雨が降るそうです → Nghe nói trời sẽ mưa (nghe tin — 伝聞)

Ví dụ mở rộng Nhóm 5

彼はもう来るはずです。

Có lẽ anh ấy đáng lẽ đã tới rồi.

この店はおいしいと思います。

Tôi nghĩ quán này ngon.

そのニュースは本当らしいです。

Nghe nói tin đó là thật.

Nhóm 6

Điều kiện & Nguyên nhân

N5 · B9,16N4 · B23–35Dễ nhầm nhất

▸ Nguyên nhân / Lý do

Mẫu	Tính chất	Dùng khi nào
〜から	Lý do chủ quan	Nói chuyện thường ngày, thân mật
〜ので	Lý do khách quan	Lịch sự hơn, xin lỗi, văn viết
〜て（原因）	Nguyên nhân tự nhiên	Kết quả xảy ra tự nhiên từ nguyên nhân

▸ Điều kiện

Mẫu	Đặc điểm	Dùng sau được
〜と	Tất yếu, tự nhiên, quy luật	Không dùng mệnh lệnh / ý chí
〜たら	Sau khi hoàn thành, phổ thông nhất	Dùng được mệnh lệnh / ý chí / giả định
〜ば	Giả định, trang trọng, sách vở	Có giới hạn ngữ cảnh
〜なら	Phản ứng với thông tin của người kia	Dùng được trong đa số tình huống

💡 Mẹo nhớ:
と → kết quả chắc chắn, tự động (như công thức toán học)
たら → phổ thông nhất, dùng được mọi nơi
ば → sách vở, trang trọng
なら → phản ứng với điều người kia vừa nói

Ví dụ mở rộng Nhóm 6

雨が降ったら、出かけません。

Nếu trời mưa thì tôi không ra ngoài.

時間があれば、手伝います。

Nếu có thời gian thì tôi sẽ giúp.

日本へ行くなら、京都もおすすめです。

Nếu đi Nhật thì Kyoto cũng đáng đi.

Nhóm 7

Cấm đoán & Nghĩa vụ

N5 · B16–17N4 · B30Phép lịch sự

Ý nghĩa	Lịch sự	Thường	Thân mật
Cấm làm	〜てはいけません	〜てはだめです	〜ちゃだめ
Phải làm	〜なければなりません	〜なきゃいけない	〜なきゃ
Không cần làm	〜なくてもいいです	〜なくていい	〜なくていい
Tốt nhất nên làm	〜ほうがいいです	〜ほうがいい	〜ほうがいい

Ví dụ mở rộng Nhóm 7

ここでタバコを吸ってはいけません。

Không được hút thuốc ở đây.

薬を飲まなければなりません。

Phải uống thuốc.

今日は宿題をしなくてもいいです。

Hôm nay không cần làm bài tập.

Nhóm 8

Nối câu & Mệnh đề

N5 · B11–16N4 · B27–39Nối ý

Mẫu	Nghĩa	Độ lịch sự	Ghi chú
〜て	và rồi… (nối tuần tự)	Trung tính	Thứ tự hành động
〜が	nhưng… / tuy nhiên…	Lịch sự / trang trọng	Hay dùng trong văn viết, báo cáo
〜けど	nhưng… / tuy nhiên…	Thân mật	Dạng khẩu ngữ của が
〜し	vừa… lại vừa… (liệt kê lý do)	Trung tính → Thân mật	Hay dùng khi biện minh / bổ sung lý do
〜たり〜たりします	khi thì… khi thì… (ví dụ)	Trung tính	Không liệt kê hết
〜ながら	vừa làm A vừa làm B	Trung tính	Hai hành động cùng lúc
〜てから	sau khi làm A thì B	Trung tính	Thứ tự rõ ràng
〜まえに	trước khi làm…	Trung tính	Dùng thể từ điển trước に
〜あとで	sau khi làm…	Trung tính	Dùng thể た trước で
〜のに	mặc dù… nhưng… (trái kỳ vọng)	Trung tính	Có sắc thái phàn nàn / tiếc nuối

💡 Phân biệt 〜てから vs 〜あとで:
ご飯を食べてから、出かけます → Ăn xong rồi mới ra ngoài (ngay liền)
ご飯を食べたあとで、出かけます → Sau khi ăn, ra ngoài (có thể cách nhau)

Ví dụ mở rộng Nhóm 8

宿題をしてから、ゲームをします。

Làm bài tập xong rồi mới chơi game.

忙しいけど、楽しいです。

Bận nhưng vui.

雨なのに、出かけました。

Dù mưa nhưng vẫn đi ra ngoài.

Nhóm 9

Động từ phức hợp

N5 · B14–16N4 · B29–402 dạng kết hợp

▸ Nhóm A — Auxiliary pattern: Thể て + V2 phụ trợ (V2 mất nghĩa gốc, chỉ thêm sắc thái)

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ
〜ている	đang làm / trạng thái	勉強しています
〜てしまう	lỡ làm / xong mất rồi	忘れてしまいました
〜ておく	làm trước để chuẩn bị	予約しておきます
〜てみる	thử làm	食べてみます
〜てある	đã được làm, còn kết quả	窓が閉めてあります

▸ Nhóm B — Compound verb morphology: Thể ます bỏ ます + V2 (tạo động từ ghép mới, V2 giữ nghĩa gốc)

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ
〜はじめる	bắt đầu làm…	食べはじめます
〜おわる	làm xong…	食べおわります
〜つづける	tiếp tục làm…	走りつづけます
〜やすい / 〜にくい	dễ / khó làm…	使いやすいです / 読みにくいです
〜すぎる	quá… (thái quá)	食べすぎます

💡 Mối liên hệ: Nhóm A chủ yếu đổi sắc thái hành động; Nhóm B tạo thành động từ kết hợp thực sự. Vì vậy cách chia gốc và ý nghĩa mở rộng khác nhau.

Ví dụ mở rộng Nhóm 9

日本語の勉強を続けています。

Tôi đang tiếp tục việc học tiếng Nhật.

本を読み始めました。

Tôi đã bắt đầu đọc sách.

この辞書は使いやすいです。

Từ điển này dễ dùng.

Nhóm 10

Trích dẫn & Lời nói gián tiếp

N4 · B33–36Trích dẫn / gián tiếp

▸ Truyền đạt yêu cầu — mệnh lệnh gián tiếp (trục riêng, không so sánh độ tin cậy)

Mẫu câu	Nghĩa	Ghi chú
〜ように言いました	Bảo (ai đó) hãy…	Truyền đạt yêu cầu / chỉ thị gián tiếp — ≠ nguồn tin
〜かどうか	…hay không	Câu hỏi gián tiếp Yes/No
〜か（疑問詞）	hỏi gián tiếp (ai/ở đâu/khi nào…)	Câu hỏi gián tiếp có nghi vấn từ

▸ Scale nguồn thông tin & độ tin cậy — trích dẫn / tin tức

Nguồn tin	Mẫu câu	Độ tin cậy
Nghe trực tiếp từ người nói	〜と言いました	⭐⭐⭐⭐
Nghe lại từ người khác	〜と聞きました	⭐⭐⭐
Tin truyền đạt (báo chí, người khác nói)	〜そうです（伝聞）	⭐⭐
Suy đoán từ nguồn không rõ	〜らしいです	⭐

Mẫu	Nghĩa	Ghi chú
〜と言いました	Nói rằng…	Trích dẫn lời nói trực tiếp
〜と思います	Tôi nghĩ rằng…	Ý kiến cá nhân
〜と聞きました	Nghe nói rằng…	Thông tin từ người khác
〜と聞いています	Đang nghe nói rằng…	Thông tin đang tiếp nhận

💡 Lưu ý: Trong lời nói gián tiếp, động từ phải ở thể thông thường (普通体), không dùng thể ます/です.
Đúng 「来ると言いました」　 Sai 「来ますと言いました」

Ví dụ mở rộng Nhóm 10

田中さんは「明日来る」と言いました。

Anh Tanaka nói rằng ngày mai sẽ tới.

先生は早く寝るように言いました。

Thầy/cô bảo hãy đi ngủ sớm.

会議があるかどうか、確認してください。

Hãy xác nhận xem có cuộc họp hay không.

Nhóm 11

Bị động & Sai khiến

N4 · B37–43受身 / 使役

Loại	Cấu tạo	Nghĩa	Ví dụ
Bị động (受身)	〜られます	Được / bị làm gì	先生に褒められました
Sai khiến (使役)	〜させます	Bắt / cho phép làm gì	子供に野菜を食べさせます
Bị động sai khiến	〜させられます	Bị bắt phải làm gì	残業させられました
Kính ngữ (尊敬語)	〜られます / お〜になります	Người trên làm gì	先生が来られました

▸ Scale mức độ ép buộc (使役)

Mức độ ép buộc	Mẫu câu	Ý nghĩa	Ví dụ
Nhẹ (cho phép)	〜させてあげます	Cho phép ai đó làm	遊ばせてあげます
Trung bình (yêu cầu)	〜させます	Bảo / sai ai làm	息子を留学させます
Nặng (bị ép)	〜させられます	Bị ép phải làm	残業させられました

▸ So sánh 3 nghĩa của 〜られます

Câu	Nghĩa
先生が来られます	Kính ngữ (thầy/cô đến)
犬に噛まれました	Bị động (bị chó cắn)
日本語が話せます	Khả năng (có thể nói tiếng Nhật)

💡 Lưu ý quan trọng: 〜られます có 3 nghĩa — bị động, kính ngữ, và khả năng (グループ2動詞). Phải xem ngữ cảnh để phân biệt.

Ví dụ mở rộng Nhóm 11

弟にケーキを食べられました。

Tôi bị em trai ăn mất bánh.

母は子どもに野菜を食べさせます。

Mẹ bắt/cho con ăn rau.

私は毎日、残業させられています。

Tôi đang bị ép tăng ca mỗi ngày.

Nhóm 12

Danh từ hóa & Mục đích

N4 · B36–48こと / の / ため

Mẫu	Nghĩa	Đặc điểm
〜こと	việc làm gì (trừu tượng)	Sở thích, quy tắc, khái niệm
〜の	việc làm gì (cụ thể)	Quan sát được, nghe/thấy
〜ために	để làm gì (mục đích)	Dùng thể từ điển / danh từ + の
〜ように	để có thể… (mục tiêu trạng thái)	Mong muốn trạng thái thay đổi
〜ような	như là… / kiểu như…	So sánh, ví dụ
〜ことにします	quyết định sẽ làm…	Quyết định của bản thân
〜ことになります	được quyết định rằng…	Quyết định từ bên ngoài
〜ことができます	có thể làm…	Khả năng (xem Nhóm 3)

▸ Scale trừu tượng → cụ thể

Mức độ	Mẫu	Loại hành động	Ví dụ
Trừu tượng nhất	〜こと	Sở thích, khả năng, quy tắc	趣味は読書することです
↓	〜の	Hành động cụ thể, quan sát được	走っているのを見た
Cụ thể nhất	〜の + を / が	Cảm nhận trực tiếp (thấy, nghe, chờ)	彼が来るのを待つ